verantwoording sitemap mail

De Grieken en de Romeinen brachten de cultuur naar Frankrijk, daarover bestaat geen twijfel.
Met hun komst werd het Gallische land, vol boerenpummels, voorzien van beeldhouwwerken en fraaie gebouwen, er waren theaterspelen in de amphitheaters en er werd in heel Gallië muziek gemaakt.
Heel Gallië ? Nou ja, een klein Gallisch dorpje had zijn eigen bard, die vooral niet moest zingen.

Renaissance

Na het inéénstorten van het Romeinse Rijk verviel het Franse rijk in een culturele duisternis, die tot de 15e eeuw aanhield.
Dan komt vanuit Italië de Renaissance (wedergeboorte) aanwaaien. De Renaissance kenmerkt de overgang tussen de middeleeuwen en de nieuw tijd, die kunsten, wetenschappen en letteren laat opbloeien. Er worden grote ontdekkingen (de wereld was niet plat) en uitvindingen (de drukpers) gedaan, en met deze bredere kijk op de wereld en de dingen leeft de cultuur op.
Frankrijk speelt als grote en toonaangevende Europese mogendheid een hoofdrol op het culturele toneel.


Loire: Chambord

De Verlichting

Aan het eind van de 16 eeuw kwam denker en wetenschapper Rene Descartes tot de conclusie dat de mens zijn bestaansrecht ontleende aan het feit dat hij zelfstandig kon denken (“ik denk, dus ik ben”). Door dat denken konden dingen vanuit redenaties verklaard worden in plaats van aan God worden toegeschreven. Die boodschap werd niet door iedereen in blijdschap ontvangen: Het gezag van kerk en staat dat zo lang onaantastbaar was geweest, kwam ter discussie te staan.
Die denktrant zette door in de 17e eeuw, de Eeuw van de Verlichting. Met schrijver en filosoof Voltaire voorop kwamen Franse denkers en schrijvers tot het inzicht dat de mens vrij is geboren, om pas daarna in de ketenen van kerk en staat te verzeilen:
L'homme est libre au moment qu'il veut l'être
(de mens is vrij wanneer hij dat wil).
Er was geen houden meer aan, de kiem tot de Revolutie (1789) was gelegd.
Het Franse volk kon voortaan, vrij van de ketenen van kerk en staat, denken en handelen.

De Franse taal verdringt het Latijn als de taal waarin gedacht, geschreven en gemusiceerd wordt. In vele Europese hoven en in adellijke en diplomatieke kringen, tot in Rusland toe, werd Frans als lingua franca gesproken en geschreven. Wetten (van de hand van Napoleon zelf) en toneelstukken van beroemde Franse schrijvers als Molière en Racine worden in heel Europe in het Frans opgesteld en uitgevoerd.

Impressionisme

In de 19e eeuw maken nieuwe uitvindingen zoals de verftube in 1836, het schilders mogelijk om buiten, op lokatie, snelle schilderwerken te maken. De schilders Manet, Monet en Cézanne krijgen hulp van de Nederlanders Jongkind en van Gogh, die zich in de buurt van Parijs vestigen, om een nieuwe stroming vorm te geven: Het Impressionisme. De Impressionisten maken snelle momentopnames met korte, dikke verfstreken. Ze schetsen het gewone leven en landschappen. Het gaat er vooral om de sfeer van het moment en de plek weer te geven.


Monet: Impression du soleil levant

In 1895 maakt de zich snel ontwikkelende technologie een nieuwe kunstvorm mogelijk: De gebroeders Auguste en Louis Lumière vertonen voor het eerst een film met bewegende beelden voor een betalend publiek, in Parijs. het nieuwe medium vormt de perfecte combinatie tussen de statische grafische kunst en de dynamische dramaturgie.

Interbellum

In het Interbellum, de periode tussen de Eerste en de Tweede WereldOorlog is het tijd voor vrolijke dingen. Het is een losbandige periode: Joséphine Baker trad in 1925 voor het eerst op in de Folies Bergère met een geruchtmakende combinatie van blote dans en jazz muziek.
In de kunsten komen allerlei -ismen tegelijk opzetten: Het dada-isme, het surrealisme, het expresionisme en het cubisme vechten om een plaatst op de voorste rijen van de kunstvernieuwing. Markante persoonlijkheden als Salvatore Dali en Pablo Picasso doen hun intrede in de Parijse salons.


In de bouwwereld zet Le Corbusier de toon met zijn visie op de nieuwe, strak-zakelijke architectuur in zijn boek 'Vers une archiectuur'.
De muziekwereld wordt door Ravel vanuit het Baskische Saint Jean de Luz verrast met zijn Bolero.

In de ontluikende filmkunst wordt Jean Renoireen van de belangrijkste Franse filmregisseurs. Zijn film La grande illusion uit 1937 werd genomineerd voor de Oscar voor beste film en was gedurende enige tijd een van de bekendste Franse films.

 

Existentialisme

In die naoorlogse jaren houdt Jean Paul Sartre met zijn vrouw Simone de Beauvoir zitting in het Café de Flore aan de Boulevard Saint-Germain.Het is een wilde tijd: Het communisme rukt op, de Franse kolonieën schudden zich los van de Franse staat. Sarte hangt het Marxisme aan, is tegen de oorlog in Vietnam, wil onafhankelijkheid voor Algerije.


Parijs: Cafe de Flore, Boulevard Saint Germain


Eén van Sartres belangrijkste thema's was de "existentiële vrijheid" : Er is geen hogere macht die zin of betekenis geeft aan het leven. Die moet de mens zelf maar zien te scheppen, hoe moeilijk dat ook is.
De in zwarte coltruien geklede studenten van de nabijgelegen Sorbonne hangen - samen met een Gauloise - aan zijn lippen. Ze zijn klaar voor de nieuwe vrijheid: Het is tijd voor Les Années '60.

Ook de Franse film zoekt de nieuwe vrijheid op: Jean Luc Godard en Claude Chabrol zetten de toon voor de Nouvelle Vague met films als A bout de souffle(1960, Godard). De Nouvelle Vague breekt met allerhande cinematografische wetten en schets met een losse camera-voering een rauwe, niet-gekunstelde wereld.

 

Post Soixante-Huit

Pour moi la vie va commencer : Nu gaat mijn leven pas echt beginnen, zingt in 1963 de Belg Jean-Phillipe Smet, die de komende 40 jaar als Johnny Halliday Frankrijks grootste zanger zal zijn. Maar het duurt nog even, tot de studenten-revolte van mei 1968, voor de culturele ommekeer voltooid is.
Het is tijd voor luchtiger zaken nu: Tijd voor de Zuchtmeisjes. Serge Gainsbourg vindt in 1969 de Engelse Jane Birkin zijn ideale zuchtmeisje als hij het hijgende Je t'aime... moi non plus opneemt. In de jaren '0 weet presidentsvrouw Carla Bruni nog een duit in het zakje te zuchten met door Gainsburg geïnspireerde zuchtnummers.
Maar het zijn niet de rockers en de zuchters die het Franse chanson op de kaart hebben gezet. De beroemdste chansonniér was natuurlijk weer een Belg: Jacques Brel schreeuwde zijn aanklacht tegen de Franstalige Belgische bourgeois de zalen in en rookte ondertussen een sigaret.
Een chanson is een lied om naar te luisteren: Het vertelt een verhaaltje, de muziek is bijzaak. Een chanson wordt vaker opgezegd dan gezongen. De echte zing-zeg chansonniérs zijn Jacques Dutronc en George Brassens, maar de grote namen op de wereld-hitlijsten zijn Charles Aznavour, Gilbert Bécaud, Francis Cabrel en - alweer een Belg - Salvatore Adamo. Ook Nederland levert een bijdrage: Wouter Levenback uit Amsterdam zet als Dave zijn Dansez Maintenant voor eeuwig bij in de Franse muziekgeschiedenis.


Pyrénées-Atlantiques: Biarritz

De Frans films hebben wereldfaam. De belevenissen van het Gendarme korps van Saint Tropez van Louis de Funes en de ingehouden slapstick van Jacques Tati trekken jaar na jaar volle zalen.
De grote acteurs zijn Yves Montant, Alan Delon en Gerard Depardieu, de actrices heten Brigitte Bardot, Catherine Deneuve en Isabelle Huppert. De productie is hoog in die jaren.

De jaren Null

Vanaf de jaren '70 wordt de Franse cultuur wereldwijd vervangen door anglosaksische invloeden. Het is voorbij met het Frans als wereldtaal. Voortaan wordt er Engels gesproken, de Franse cultuur wordt teruggeworpen tot binnen de landsgrenzen. Populaire artiesten als Florant Pagny en Myléne Farmer zijn buiten Frankrijk nauwelijks bekend.
Wel is de Franse HipHop, die bloeit in de grootstedelijke cultuur van de banlieus, na de Amerikaanse HipHop de invloedrijkste stroming.

Hoewel de Franse films in de arthouses nog steeds goede recensies halen, bereiken ze geen groot publiek meer. Alleen Le fabuleux destin d’Amélie Poulain trekt ook in Nederland een groot publiek, een merkwaardige film die het sprookjesachtige en romantische verhaal vertelt van de jonge Amélie die op een dag besluit dat ze met kleine dingen andere mensen gelukkig kan maken.
Bienvenue chez les Ch’tisis in Frankrijk een megahit. Het is het verhaal van een Zuid Franse postbode die gestraft wordt met een overplaatsing naar het land van de Ch'ti, de verzamelnaam voor de bewoners van de Franse regio's Nord-Pas-de-Calais en Picardië en hun, ook voor Fransen onverstaanbare, dialecten.